Jolanta Marszałek: Coraz częściej spotykam się z określeniem katecheza Mess’AJE. Co kryje się pod tą nieco egzotyczną nazwą?

Elżbieta Młyńska: Mess’AJE to kompilacja czterech francuskich słów: Messe – Msza św., Alliance – Przymierze, Jésus – Jezus, Église – Kościół. W tym skrócie zawiera się synteza przekazywanego na katechezie dla dorosłych orędzia o Przymierzu z Bogiem, dopełnionego przez Jezusa w Ofierze eucharystycznej i celebrowanego we wspólnocie Kościoła.

Jakie są korzenie tej inicjatywy?

Katecheza biblijna Mess’AJE ma rodowód francuski. Narodziła się ze spotkania egzegety – ks. Jacquesa Bernarda z artystami, wśród których największą rolę odegrała Françoise Bürtz.

A skąd Mess’AJE wzięła się w Polsce?

W 1990 r. Instytut Formacji Animatorów Katechezy Dorosłych przy Katolickim Uniwersytecie w Lille rozesłał prospekty do krajów Europy Wschodniej z zaproszeniem na roczne studia w zakresie katechezy Mess’AJE. Na to zaproszenie odpowiedziała tylko diecezja białostocka. Ówczesny ordynariusz diecezji – bp Edward Kisiel wydelegował mnie na te studia i odtąd katecheza Mess’AJE pojawiła się w naszej diecezji.

Jakie są główne założenia tej metody katechetycznej?

Wspomniany już twórca katechezy, kapłan francuskiej diecezji Cambrai, jest wnikliwym badaczem żydowskiej literatury biblijnej. Gdy studiował Talmud na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, doszedł do przekonania, że w procesie wiary zapisanej w księgach świętych można wyróżnić dwa jej kryzysy, które nazwał „progami”. Pierwszy z nich, zatytułowany „Wyjście”, skupia jak w soczewce całe doświadczenie wiary Izraela do czasu rozłamu Królestwa na północne i południowe (931 r.). Biblijnie „Wyjście” – oparte na wyzwoleniu z niewoli egipskiej lub zwycięstwie Debory nad potokiem Kiszon czy wreszcie na przejściu przez Jordan – wskazuje przede wszystkim na proces porzucania przez Izraelitów obcych bogów, po to, by wejść w Przymierze z Bogiem osobowym. Drugi z kolei próg, poczynając od działalności pierwszych proroków aż do przyjścia Jezusa, stawia w centrum doświadczenie „Wygnania”, które jest symbolizowane przez wygnanie babilońskie. Ten niewątpliwy kryzys, który doprowadził naród do utraty ziemi obiecanej, króla i świątyni, zmuszał Izraelitów do zadania sobie pytania: „dlaczego?” i szukania na nie odpowiedzi.

Domyślam się, że dwa kolejne progi dotyczą Nowego Testamentu...

Tak, obejmują Nowy Testament i zatytułowane zostały: „Jezus” i „Kościół”. W trzecim progu („Jezus”) chodzi o zauważenie Jego przyjścia, nauczania o królestwie Bożym, które finalnie zostało odrzucone. W cyklu zatytułowanym „Kościół” katecheza, wychodząc od faktu Zmartwychwstania, skupia się na obecności Jezusa w sakramentach, na realizacji Przykazania miłości oraz na głoszeniu Ewangelii wszystkim narodom.

Wokół zaprezentowanych pokrótce progów wiary zbudowany został program formacji biblijnej dorosłych, nazwany „Pedagogią czterech progów wiary”. Pojedyncze progi wiary obejmują od 10 do 14 zagadnień, każdemu z nich poświęca się osobne zajęcia.

Co w katechezie Mess’AJE jest nowego, innego niż w katechezie nauczanej w szkole?

Katecheza z dorosłymi w naszej rzeczywistości nie ma związków ze szkołą. W powszechnym doświadczeniu Kościoła dorosłym proponuje się formację w parafii, ewentualnie w ruchach religijnych. Katecheza „czterech progów wiary” realizowana jest przez uformowanych do niej animatorów w ośrodkach formacyjnych archidiecezji białostockiej, a także w innych ośrodkach w Polsce. Różnica jest też w tym, że dzieci w szkole zapoznajemy z historią świętą, tu natomiast wprowadzamy dorosłych w doświadczenie wiary biblijnej po to, by skonfrontowali z nią swoje życie.

Dlaczego katecheza dedykowana jest właśnie dorosłym?

Od lat 80. ubiegłego stulecia ukazujące się kolejno dokumenty katechetyczne poświęcone katechezie z dorosłymi bądź traktujące o niej ukazują ewolucję pojęć – od „katecheza dla dorosłych”, przez „katecheza dorosłych”, do sformułowania „katecheza z dorosłymi”. Jest to godne uwagi ze względu na narastającą w Kościele świadomość, że dorośli są nie tyle adresatami katechezy, ile jej realnym podmiotem. Katecheza bowiem, według ujęcia Jana Pawła II, to spotkanie w wierze katechetów i katechizowanych. Katecheza Mess’AJE jest tego dobrym przykładem.

Jak wygląda katecheza prowadzona przez animatorów Mess’AJE?

Pojedyncze spotkanie realizowane jest w pięciu odsłonach, nazywanych kolejno: „Estetyka”, „Biblia”, „Teologia”, „Dzielenie się”, „Modlitwa”. Są to niezbędne elementy procesu, które zapewniają uczestniczącym wchodzenie w doświadczenie wiary biblijnej za pomocą wielu zmysłów i na różnych płaszczyznach. Uczestnicy katechezy zaproszeni są najpierw do oglądania i analizy montażu audiowizualnego, następnie wysłuchują wyjaśnień biblijnych dotyczących tematu katechezy, zapoznają się z odpowiednimi treściami teologicznymi, a potem zostają zaproszeni do dzielenia się, tzn. do aktualizacji otrzymanych treści, oraz modlitwy organicznie powiązanej z katechezą.

Na każde spotkanie rezerwuje się ok. dwóch godzin. Najlepiej, gdy uczestniczy w nim nie więcej niż 20 osób. Zajęcia animują zazwyczaj dwie osoby, choć w uzasadnionych przypadkach zespół może być rozszerzony o jedną czy dwie osoby.

Czy w czasie pandemii udaje się Państwu spotykać w grupach?

Okres pandemii wprowadził nas w niewykorzystywane dotąd przestrzenie. Zaczęliśmy proponować katechezę on-line w Wielkim Poście 2021. Rozpoczęliśmy od katechez poświęconych Pasji według św. Jana. Katechezy te poprzedziliśmy wprowadzającymi filmami z serii Kwadranse biblijne dla dorosłych, które zamieściliśmy na YouTubie, na kanale Stowarzyszenia Mess’AJE Polska. Aktualnie zespół animatorów z Częstochowy realizuje katechezę on-line pierwszego progu, natomiast z Białegostoku prowadzimy katechezę drugiego progu dla tych, którzy już ukończyli próg pierwszy. Jest to znakomite doświadczenie, które połączyło zainteresowanych w całej Polsce.

W jaki sposób można dołączyć do grupy?

Obok systematycznej katechezy „czterech progów wiary” realizujemy spotkania tematyczne wokół „Pasji według św. Jana”, „Ewangelii Bożego Narodzenia według św. Łukasza”, „Błogosławieństw” z zastosowaniem współczesnego malarstwa teologicznego pędzla Françoise Bürtz. Proponujemy je dorosłym w powiązaniu z odpowiednimi okresami liturgicznymi. W przyszłości planujemy prowadzić katechezy na temat: „Stworzenia”, „Credo”, „Wniebowstąpienia-Zesłania Ducha Świętego”, „Hioba”. Uczestniczenie w katechezach zapewniamy w formie stacjonarnej w Białymstoku oraz on-line. Wszelkiego rodzaju informacje o katechezach znajdują się na naszej stronie internetowej: www.messaje.pl oraz w mediach społecznościowych, takich jak Facebook Stowarzyszenia Mess’AJE Polska. Stowarzyszenie zajmuje się koordynowaniem wszelkich działań związanych z biblijną katechezą dorosłych Mess’AJE. Chętni mogą zgłaszać swoje uczestnictwo na maila: stowarzyszenie@messaje.pl .

Czy i gdzie są organizowane warsztaty?

Czeka nas sukcesywne szkolenie animatorów zdolnych poprowadzić tę katechezę w ośrodkach diecezjalnych, parafiach. Planujemy w przyszłości rozpocząć formację animatorów podczas dziesięciodniowych sesji wakacyjnych.

W ciągu roku proponujemy chętnym rekolekcje według progów wiary. Obecnie zakończyliśmy rekolekcje dla katechetów zatytułowane „Wiara i jej progi, szansa czy regres?”. Poprowadził je o. Piotr Włodyga, benedyktyn, biblista, który współpracuje z nami od kilku lat, tłumacząc teksty źródłowe tej katechezy.

Dr Elżbieta Młyńska animator biblijnej katechezy dorosłych Mess’AJE, wiceprezes Stowarzyszenia Mess’AJE Polska