Nawet medyczni laicy znają takie pojęcia, jak: rzepka, łąkotki, więzadła krzyżowe, czyli elementy niewystępujące w żadnym innym stawie.

Najpierw diagnoza

Urazy i przeciążenia, na które jest narażony staw kolanowy, a także naturalne procesy biologiczne powodują, że u wielu pacjentów dochodzi do choroby zwyrodnieniowej tego stawu. Prawdopodobieństwo zachorowania rośnie wraz z wiekiem. Wśród osób po 60. roku życia narzekania na bóle kolan są już dość powszechne, stąd też popularność reklam oferujących liczne specyfiki łagodzące tę dolegliwość. Reklamowany żel z kolorowej tubki może przynieść chwilową poprawę, warto jednak, zwłaszcza w sytuacji nawracającego bólu, uważniej przyjrzeć się temu problemowi.

Choroba występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. Jej rozwojowi sprzyjają nadwaga i otyłość. Inne czynniki ryzyka to mikrourazy stawu, które powstają w czasie nadmiernie obciążającej pracy fizycznej lub zbyt intensywnej aktywności sportowej – nie bez powodu mówi się o „kolanie biegacza” czy „kolanie skoczka”. Podobny skutek powoduje również odwrotna sytuacja, czyli brak aktywności fizycznej wynikający z siedzącego trybu życia.

Dolegliwości zgłaszane przez pacjentów to ból w obrębie stawu, pogorszenie jego funkcjonowania, np.: ograniczenie zakresu ruchów, sztywność, uczucie tarcia wewnątrz stawu. Na bardziej zaawansowanym etapie choroby może dojść do widocznego gołym okiem zniekształcenia obrysów stawu kolanowego oraz zniekształcenia osi kończyny dolnej. Dla postawienia diagnozy, obok wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego, ważne jest badanie radiologiczne. Ma ono podstawowe znaczenie, chociaż pełną ocenę skomplikowanych struktur tworzących staw kolanowy umożliwiają badania USG i rezonans magnetyczny.

Lista zaleceń

Pierwszym krokiem do zahamowania patologicznych zmian w obrębie narządu ruchu i związanego z tym pogorszenia sprawności jest uświadomienie sobie, że duży wpływ na rozwój choroby mają ogólny stan naszego zdrowia i styl życia. Na czele listy zaleceń jest rozpoczęcie ćwiczeń opracowanych specjalnie dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych. Ich celem jest wzmocnienie i utrzymanie prawidłowej czynności ruchowej stawów, rozciągnięcie i wzmocnienie mięśni kończyn dolnych. Ćwiczenia te należy wykonywać systematycznie. Trzeba też podjąć aktywność ruchową – korzystne są chodzenie z kijkami, pływanie i aerobik w wodzie, a także jazda na rowerze stacjonarnym. Jeżeli u pacjenta współistnieją inne choroby przewlekłe, np. kardiologiczne, pulmonologiczne lub laryngologiczne, możliwość i zakres tych aktywności trzeba uzgodnić z lekarzem prowadzącym.

Wśród zaleceń, które będą sprzyjać zdrowiu naszych kolan, jest utrzymanie prawidłowej masy ciała, ponieważ każdy nadprogramowy kilogram jest dla nich sporym obciążeniem. Należy też unikać dźwigania ciężkich rzeczy, ponieważ kolana są bardzo wrażliwe na zewnętrzne obciążenia, które powodują gorsze odżywienie chrząstki stawu. Ważne jest noszenie obuwia na płaskim obcasie i elastycznej podeszwie oraz unikanie wysokich obcasów, które nadmiernie obciążają stawy. W czasie długotrwałego chodzenia lub stania trzeba planować przerwy w taki sposób, by w tym czasie móc usiąść i jeżeli jest możliwość, wykonać kilka ruchów wyprostu i zgięcia kolan. Jeżeli trzeba, należy odciążyć kolana, korzystając z laski lub kuli łokciowej. Lekarz podejmuje decyzję co do leczenia farmakologicznego lub operacyjnego.