Na cmentarzach ruch. Kamieniarze kończą stawiać pomniki. Bliscy odnawiają nagrobki, czyszczą, sprzątają, krzątają się. Niektórzy spotykają się tu codziennie, inni tylko teraz, w okolicach 1 listopada. Zbliża się Dzień Wszystkich Świętych, a następnie Zaduszki - dni pamięci o tych, których już nie ma wśród nas. Polska tradycja nakazuje odwiedzanie w te dni grobów swoich bliskich, zapalenie zniczy, złożenie kwiatów, ale czy tylko to?
Stojąc pośród grobów, patrzyłam na niemłodą już kobietę przy grobie niedawno zmarłego męża. Odchodziła kilka razy, kilka razy wracała. Nie mogła rozstać się z grobem. Z grobem - wiedziała przecież, że wierny towarzysz jej życia już jest u Pana. Przeżegnała się jeszcze raz, a jej usta poruszały się w bezgłośnym pacierzu. Pochyliła się poprawiając kwiaty i znicze, które pod dotknięciem jej pacierza i jej dłoni stawały się modlitwą. Wreszcie wyprostowała się, szybkim ruchem odwróciła i poszła ku bramie cmentarza. Jej modlitwa została dłużej niż ona sama mogła pozostać.
Warto wprowadzić w swoje życie praktykę systematycznego odwiedzania miejsca pochówku bliskich zmarłych. I nie tylko po to, aby posprzątać pomnik lub postać sobie i powspominać wspólne życie. To prawda, że chyba najlepiej modli się za zmarłych na cmentarzu, kiedy człowiek pochyla się nad grobem swoich bliskich, ale trzeba pamiętać, że istnieje wiele sposobności, aby przedłużyć tę modlitwę przy grobie. Jedną z nich są Msze św. w intencji zmarłych. Zamawianie Mszy św. za zmarłych to bodaj najważniejszy sposób modlenia się za nich. W szczególnych okolicznościach możliwe jest również odprawianie Mszy św. gregoriańskich, czyli 30 Mszy św. odprawianych codziennie przez cały miesiąc.
Wypominki to kolejna sposobność do przedłużenia modlitwy przy grobie. W oktawie Wszystkich Świętych, a także przez cały rok modlitwa za zmarłych polega na wyczytywaniu imion i nazwisk, i wspólnej modlitwie za nich. Pewnie można by modlić się za bliskich zmarłych w ciszy swojego domu, ale Bóg obiecuje nam, że tam, gdzie dwóch albo trzech modli się w Jego imię, tam jest On jakby bardziej obecny. Wypominki nie są wiec prywatną modlitwą za zmarłych, ale modlitwą całego Kościoła.
Wielką pomocą dla zmarłych jest także Liturgiczna Modlitwa Dnia (Brewiarz), czytanie i rozważanie słowa Bożego, Różaniec, nabożeństwo Drogi Krzyżowej. Do tych praktyk religijnych Kościół nadał możliwość zyskania odpustu zupełnego, który także może stać się darem dla dusz czyśćcowych.
Warto pomyśleć w okresie wzmożonej pamięci o zmarłych o tym, aby nasza modlitwa za tych, którzy są już w wieczności nie trwała tylko chwilę i obyśmy w tym roku, wracając z cmentarza nie stwierdzili nagle, że spotkaliśmy się z rodziną, przyozdobiliśmy groby, pospacerowaliśmy po cmentarzu, a zabrakło w tym wszystkim modlitwy do Boga. Ci, którzy odeszli, jeśli w ogóle jeszcze czegoś potrzebują to bliskości i przebywania z Bogiem! Pomoc zmarłym to wyraz naszej względem nich solidarności i miłości. W jednym z prywatnych objawień czytamy, że każdy uczynek miłości ofiarowany zmarłym jest jak szklanka wody podana spragnionemu.